Αν βρίσκεστε στην Καβάλα ή οπουδήποτε στην Ελλάδα στις 28 Οκτωβρίου, θα παρατηρήσετε κάτι διαφορετικό – κλειστά καταστήματα, σημαίες παντού και μια αρκετά πανηγυρική ατμόσφαιρα στους δρόμους. Είναι η Επέτειος του «Όχι» – μία από τις σημαντικότερες εθνικές εορτές της χώρας. Ας δούμε εν συντομία την ιστορία πίσω από αυτήν και τι ακριβώς θα γίνει στην Καβάλα φέτος.
Τι πραγματικά συνέβη στις 28 Οκτωβρίου 1940
Γύρω στις 3 τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, ο Ιταλός πρεσβευτής στην Αθήνα, Εμανουέλε Γκράτσι, εμφανίζεται αυτοπροσώπως στην κατοικία του Έλληνα δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά στην Κηφισιά. Φέρνει τελεσίγραφο εκ μέρους της Ιταλίας: ελεύθερη διέλευση του ιταλικού στρατού από τα ελληνοαλβανικά σύνορα και κατάληψη στρατηγικών σημείων – λιμανιών, αεροδρομίων – με σκοπό τον ανεφοδιασμό και τη μετέπειτα προέλαση προς την Αφρική.
Σύμφωνα με τα απομνημονεύματα του ίδιου του Γκράτσι, ο Μεταξάς απαντά στα γαλλικά – τη διπλωματική γλώσσα της εποχής – με τη φράση «Alors, c’est la guerre!» («Τότε έχουμε πόλεμο!»). Περίπου δυόμισι ώρες αργότερα, γύρω στις 5:30 το πρωί, τα ιταλικά στρατεύματα εισβάλλουν στην Ελλάδα – η αρχή του Ελληνοϊταλικού Πολέμου και η ουσιαστική είσοδος της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Μύθος ή αλήθεια: είπε πράγματι ο Μεταξάς «Όχι»;
Εδώ έρχεται η ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια που λίγοι γνωρίζουν. Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία, ο Μεταξάς δεν πρόφερε ποτέ κυριολεκτικά τη λέξη «Όχι» στη συνομιλία του με τον πρεσβευτή – η απάντησή του δόθηκε στα γαλλικά, όπως αναφέραμε παραπάνω. Η ίδια η λέξη «Όχι» εμφανίζεται για πρώτη φορά μόλις δύο ημέρες αργότερα, στις 30 Οκτωβρίου 1940, ως τίτλος στην εφημερίδα «Ελληνικόν Μέλλον». Άλλα έντυπα υιοθετούν γρήγορα τη λέξη ως σύμβολο, και έτσι εδραιώνεται στη συλλογική μνήμη ως η ίδια η απάντηση του Μεταξά – παρότι τα ιστορικά έγγραφα δείχνουν κάτι άλλο.
Πώς η ημέρα έγινε εθνική εορτή
Ο πρώτος εορτασμός πραγματοποιείται το 1941 στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Το 1942 η ημέρα τιμάται στην πλατεία Συντάγματος, με διοργάνωση των αντιστασιακών οργανώσεων ΕΠΟΝ και ΠΕΑΝ. Ο πρώτος επίσημος εορτασμός με παρέλαση – ενώπιον του πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου – γίνεται το 1944. Ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια: το 1952 η Εκκλησία μεταφέρει την εορτή της Αγίας Σκέπης από την 1η Οκτωβρίου ακριβώς στις 28 Οκτωβρίου, συνδέοντάς την με τη βοήθεια που, κατά την πίστη, προσέφερε η Παναγία στον ελληνικό στρατό στον πόλεμο της Αλβανίας.
Το πρόγραμμα στην Καβάλα την 28η Οκτωβρίου 2026
Για όσους βρίσκονται στην πόλη φέτος, ακολουθεί το πλήρες πρόγραμμα που ανακοίνωσε η Περιφερειακή Ενότητα Καβάλας:
- 08:00 – επίσημη έπαρση της σημαίας στην πλατεία Ναυάρχου Κωνσταντίνου Κανάρη
- 09:45 – τελετή απόδοσης τιμών, με τη συμμετοχή της ΧΧ Τεθωρακισμένης Μεραρχίας και της Φιλαρμονικής του Δήμου Καβάλας
- 10:15 – δοξολογία στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Αποστόλου Παύλου, χοροστατούντος του Μητροπολίτη Φιλίππων, Νεαπόλεως και Θάσου κ. Στεφάνου· τον πανηγυρικό της ημέρας θα εκφωνήσει ο βουλευτής και πρώην υπουργός Νικόλαος Παναγιωτόπουλος
- 11:00 – επιμνημόσυνη δέηση και κατάθεση στεφάνων στο Ηρώο, ενός λεπτού σιγή και εθνικός ύμνος
- 12:00 – παρέλαση στην παραλιακή λεωφόρο
- 17:05 – υποστολή της σημαίας στην πλατεία Ναυάρχου Κωνσταντίνου Κανάρη
Στην κατάθεση στεφάνων στις 11:00 αναμένεται να παρευρεθούν ο εκπρόσωπος της Κυβέρνησης, βουλευτές, ο Περιφερειάρχης Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, ο Αντιπεριφερειάρχης Καβάλας, ο Δήμαρχος Καβάλας, ο Διοικητής της ΧΧ Τεθωρακισμένης Μεραρχίας, ο Πρύτανης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, ο Διευθυντής της Διεύθυνσης Αστυνομίας Καβάλας, ο Διοικητής της 2ης Περιφερειακής Διοίκησης Λιμενικού Σώματος, ο Διοικητής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας και εκπρόσωποι των οργανώσεων βετεράνων και εθνικής αντίστασης της περιοχής.
Στην παρέλαση στην παραλιακή λεωφόρο (από το κτίριο της Περιφερειακής Ενότητας Καβάλας έως τη νησίδα με το άγαλμα του Στυλιανού Μαυρομιχάλη) θα συμμετάσχουν μαθητές δημοτικών σχολείων και σχολείων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, σύλλογοι, πρόσκοποι και στρατιωτικά τμήματα. Τελετάρχης της κατάθεσης στεφάνων και της παρέλασης είναι η Αικατερίνη Δράκου. Οι μαθητές θα πραγματοποιήσουν και δική τους κατάθεση στεφάνων στο Ηρώο στις 27 Οκτωβρίου, στις 11:30.
Οι σημαίες αναρτώνται από τις 08:00 της 26ης Οκτωβρίου έως τη δύση του ηλίου της 28ης Οκτωβρίου, ενώ τα δημόσια κτίρια, οι δημοτικές υπηρεσίες και οι τράπεζες φωταγωγούνται τα βράδια της 27ης και της 28ης Οκτωβρίου.
Κάτι που καλό είναι να έχετε υπόψη
Η Επέτειος του «Όχι» είναι επίσημη εθνική εορτή στην Ελλάδα, οπότε οι τράπεζες, οι δημόσιες υπηρεσίες και μεγάλο μέρος των καταστημάτων συνήθως παραμένουν κλειστά. Αν σχεδιάζετε ψώνια ή επίσκεψη σε δημόσια υπηρεσία στην Καβάλα στις 28 Οκτωβρίου, καλύτερα να το μεταθέσετε για την επόμενη ημέρα. Από την άλλη πλευρά, αν απλώς περνάτε από την πόλη, η μεσημεριανή παρέλαση στην παραλιακή λεωφόρο είναι μια καλή ευκαιρία να νιώσετε από κοντά την ατμόσφαιρα της γιορτής.
Συμπερασματικά
Η Επέτειος του «Όχι» είναι κάτι παραπάνω από μια ακόμη εθνική εορτή – κουβαλά την ιστορία μιας στιγμής κατά την οποία μια μικρή χώρα αρνήθηκε να υποχωρήσει μπροστά σε ένα τελεσίγραφο, ανεξάρτητα από το αν η λέξη με την οποία τη θυμόμαστε σήμερα ειπώθηκε τότε κυριολεκτικά ή όχι. Και αν βρίσκεστε στην Καβάλα στις 28 Οκτωβρίου 2026, ξέρετε πλέον ακριβώς πού και πότε να σταθείτε για να δείτε την παρέλαση.